Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2012

Το μαγευτικό ποίημα ενός κυνικού

«Ο Ευριπίδης είναι από-γοητευτικός. Ξεγυμνώνει ό,τι μας γοητεύει. Εξ ου και είναι ο πιο διδακτικός. Αποκαλυπτικός του ανθρώπινου χαρακτήρα. Αυτό είναι που άγγιξε τους μαθητές». 

Έχω απέναντί μου, σε ένα μικρό τραπέζι πολύβοου αθηναϊκού καφέ την φιλόλογο, ποιήτρια και μεταφράστρια Ανθή Λεούση (Ευσταθία Συλλαίου) που ταξίδεψε από τη Χαλκίδα για να μιλήσουμε για τη νέα της μετάφραση αποσπασμάτων από όλες τις τραγωδίες του Ευριπίδη με τίτλο: «Ευριπίδης Αθηναίος. Ξέρεις τη φύση των ανθρώπινων πραγμάτων;», που κυκλοφόρησε από την «Ινδικτο».

Μια μετάφραση που δούλεψε μαζί, λέξη λέξη σαν ψηφιδωτό, για μια ολόκληρη σχολική χρονιά (2007- 2008) με τους δικούς της μαθητές της τρίτης του 7ου Γυμνασίου Χαλκίδας, απογεύματα Κυριακής, στο άδειο σχολείο.

Μιλάει χαμηλόφωνα μέσα στη εκκωφαντική οχλοβοή του καφενείου και στο λαμπερό της πρόσωπό μαντεύω τη χαρά των παιδιών που συλλάβισαν μαζί της τον Ευριπίδη: «Ήταν μια πολύ καλή τάξη – από εκείνες που δεν συναντάς συχνά – με την οποία είχα συνδεθεί από την Α’ Γυμνασίου. Εκείνη τη χρονιά είχαμε στο πρόγραμμα και δουλεύαμε την ‘Ελένη’».
Η Λεούση δεν αντιμετωπίζει αδιάφορα το κείμενο σαν αναγκαίο υπόβαθρο για τη μελέτη – βλέπε αποστήθιση – των συντακτικογραμματικών φαινομένων και του αρχαίου λεξιλογίου, που πολλοί από μας γνωρίσαμε στο σχολείο. Προσεγγίζουν το περιεχόμενο του κειμένου, απ’ όπου η καθηγήτριά τους αλιεύει ευθύβολα ευριπίδεια ερωτήματα τα οποία απευθύνει κατ΄ευθείαν στα παιδιά. 

«Ώστε ό,τι είδατε το λογαριάζετε για αλήθεια», ρωτάει η Ελένη. Η βαρύφορτη ρήση προκαλεί συζήτηση για την απατηλή όψη των πραγμάτων. «Τα παιδιά αντιλαμβάνονται και την ποιητική και τη διδακτική διάσταση του κειμένου που προσπαθεί να σε κάνει πιο οξυδερκή και συγκρατημένο», τονίζει η Λεούση.

Στην αρχή και μέχρι τα Χριστούγεννα τα παιδιά διάβασαν όλες τις τραγωδίες του Ευριπίδη, πλην των «Βακχών», εντοπίζοντας τα αποφθεγματικά αποσπάσματα προς μετάφραση. Στη συνέχεια έπεσαν πάνω στο αρχαίο κείμενο και μετέφραζαν λέξη, λέξη με το Lidell-Scott ανά χείρας. 

Η απλότητα, η σαφήνεια και κυρίως ο κυνισμός του Ευριπίδη διασκέδαζε τα παιδιά. Όμως το πρωτότυπο αποθάρρυνε αρκετούς κι η ομάδα άρχισε να φυλλορροεί. Οι εναπομείναντες ολοκληρώνουν τον Μάιο μια πρώτη μετάφραση αποφθεγμάτων, στα οποία προστέθηκαν ορισμένοι διδακτικοί διάλογοι. 

Το βιβλίο που διαβάζεται σαν ένα μεγάλο ποίημα, διαρθρώθηκε σε θεματικά κεφάλαια (Θεοί, Άνθρωποι, Γυναίκες, Ξένοι κλπ) όπου τα αποσπάσματα παρουσιάζονται χωρισμένα ανά τραγωδία. Ταυτόχρονα όμως «συνομιλούν» μεταξύ τους απαρτίζοντας μια ενότητα. Κάποιοι ελάχιστοι μαθητές συνέχισαν και το καλοκαίρι όταν η φιλόλογος τους άρχισε να επεξεργάζεται την τελική μορφή της μετάφρασης. 


Η Λεούση έχει δαμάσει γυρίζοντας στη γλώσσα μας Σοφοκλή, δυσπρόσιτα ποιήματα του Τζέραρντ Μάνλεϊ Χόπκινς, του Ρόμπερτ Μπράουνινγκ, μυθιστορήματα του Ζουλιέν Γκράκ, του Πιέρ Μισόν και του Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ. 
Η μεγαλύτερη όμως περηφάνια της είναι οι μεταφράσεις που έφερε σε πέρας με τους μαθητές της: Αποσπάσματα από την Παλαιά Διαθήκη με μια τάξη μαθητών στην Τήνο και στίχους των μαθητών της από τη Χαλκίδα γυρισμένους στην ομηρική και στη συνέχεια, συλλαβή, συλλαβή στα συλλαβογράμματα της Γραμμικής Β’. 

(Μετά την προτομή του Ευριπίδη ακολουθούν ο Julien Gracq, o Gerard Manley Hopkins και ο Isaac Bashevis Singer)

1 σχόλιο:

logia είπε...

θαυμάσιο εγχείρημα, κυρίως γιατί έβαλε τα παιδιά στη διαδικασία του να γνωρίσουν πραγματικά και να αγαπήσουν