Τετάρτη, 28 Μαρτίου 2012

Ο πόνος και ο νόστος του πρόσφυγα

Πόσο εύκολο είναι, ανήκοντας σε μια από τις εμπλεκόμενες πλευρές, να διηγηθεί κανείς την ιστορία ενός αιματηρού πολέμου, ενός ανελέητου διωγμού ή ενός βίαιου εκτοπισμού χωρίς να υποδαυλίσει το μίσος για τον εχθρό; 

 Εστιάζοντας στον ανθρώπινο πόνο που δεν ξεχωρίζει στρατιωτικά μέτωπα κι αντιμαχόμενες πλευρές, διαφορετικές γλώσσες, ιδεολογίες ή θρησκείες. Εστιάζοντας στον ανθρώπινο πόνο, με γνώμονα τον οποίο, στον πόλεμο δεν υπάρχουν ποτέ νικητές, παρά μονάχα ηττημένοι. Αποθησαυρίζοντας τις μικρές προσωπικές ιστορίες, η σκηνοθέτις Μαρία Ηλιού και ο ιστορικός Αλέξανδρος Κιτροέφ, στο νέο ντοκιμαντέρ «Διωγμός και Ανταλλαγή πληθυσμών (Τουρκία-Ελλάδα: 1922-1924)» προσεγγίζουν κριτικά (και ανθρώπινα) τη μεγάλη επίσημη ιστορία που εξαφανίζει τον άνθρωπο επισκιάζοντας τον πόνο του. 

Αν το ντοκιμαντέρ «Σμύρνη. Η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης 1900-1922» υπογραμμίζει την απώλεια του κοσμοπολιτισμού, της δυνατότητας αγαστής συνύπαρξης ανθρώπων διαφορετικών εθνοτήτων, θρησκευμάτων και ιδεολογιών σε έναν κοινό τόπο, το νέο ντοκιμαντέρ για τις ανταλλαγές των πληθυσμών που προβάλλεται από σήμερα στο Μπενάκη της οδού Κουμπάρη, καταδεικνύει τη βαθιά συγγένεια που ενώνει όσους έζησαν το δράμα της προσφυγιάς.

Η αλγεινή νοσταλγία της πατρογονικής πατρίδας που μεταγγίζεται από γενιά σε γενιά «προσφύγων» μαζί με την γλώσσα του πρώην συντοπίτη που εν μία νυκτί μετατράπηκε σε ξένο και εχθρό, αναδεικνύει την ύπαρξη μιας ανθρώπινης συγγένειας πολύ βαθύτερης από τις διαχωριστικές γραμμές που οριοθέτησαν τα έθνη κράτη των νεότερων χρόνων. 

Οταν ο Χουσνού Καραμάν γιος μουσουλμάνων προσφύγων από τα Χανιά της Κρήτης που μεταφέρθηκαν στην Τουρκία, και η Καλλιόπη Γεωργιάδου κόρη ελληνορθόδοξων προσφύγων από την Καππαδοκία αφηγούνται, ο πρώτος στα ελληνικά κι η δεύτερη στα τουρκικά την περιπέτεια των γονιών τους και τον νόστο τους για τα πατρώα εδάφη, δύσκολα ξεχωρίζει κανείς τον «Τούρκο» από τον «Ελληνα». 

Ξεχωρίζει τον πρόσφυγα και τον μετανάστη, που διασώζει στα πονεμένα λόγια του τον αληθινό πατριωτισμό που δεν κατόρθωσε να εξαλείψει ο εθνικισμός κανενός έθνους-κράτους. Την άδολη, δηλαδή, αγάπη για τον τόπο στο οποίο έζησαν, δημιούργησαν και πρόκοψαν γενιές προγόνων. Η απουσία της αναγκάζει τους πολιτικούς να περιφράξουν με κάγκελα και ματ την κεντρική πλατεία της πρωτεύουσας.

Δεν υπάρχουν σχόλια: