Πέμπτη, 13 Ιανουαρίου 2011

Αυθαίρετα αναγνωστικά παιχνίδια


«Ανοίξτε ένα βιβλίο, διαβάστε τη σελίδα 99 η ποιότητα του έργου θα σας αποκαλυφθεί». Η ρήση αυτή, η οποία αποδίδεται στον Αμερικανό συγγραφέα Φορντ Μάντοξ Φορντ τείνει να εξελιχθεί σε νέα λογοτεχνική μόδα και στη Γαλλία.
Κι αυτό χάρη στην εμφάνιση ενός ιστολογίου, του «Page 99 Test» που μας παροτρύνει τους να κρίνουμε τα βιβλία διαβάζοντας, όχι το οπισθόφυλλο, ούτε τις πρώτες εισαγωγικές αράδες (το λεγόμενο incipit) αλλά την 99η σελίδα. «Αν μετά την ανάγνωση έχετε την επιθυμία να συνεχίσετε, το βιβλίο είναι για σας».

Γιατί ειδικά αυτή; Χωρίς κανένα λόγο, απαντάει το site, απλώς και μόνο επειδή έτυχε να το πει – αν πράγματι το είπε – ο Μάντοξ Φορντ. Ο συμβολισμός είναι ωστόσο ευδιάκριτος. Η σελίδα 99 προετοιμάζει το πέρασμα στην 100η. Η σελίδα 100 συνιστά ένα ψυχολογικό όριο ανεξαρτήτως του όγκου του βιβλίου. Ο αναγνώστης, ιδίως ο βιαστικός ή αγχωμένος σύγχρονος αναγνώστης που δεν μπορεί να απαγκιστρωθεί από το διαβρωτικό άγχος του χρόνου, μετράει και ξαναμετράει όσο προχωράει η ανάγνωση τον αριθμό των σελίδων που του απομένουν μέχρι το τέλος. Η οιονεί αυτιστική ψυχολογική αυτή ανάγκη είναι προϊόν του προαναφερθέντος άγχους του χαμένου χρόνου και του εθισμού μας στην κατανάλωση.

Ως μορφωμένοι αναγνώστες και παραμορφωμένοι τηλεθεατές θέλουμε να έχουμε διαβάσει έναν ικανό αριθμό βιβλίων ώστε να μπορούμε να απολαύσουμε την ανωτερότητα που προσδίδει το συγκεκριμένο επίθετο. Εξ ου και η μέτρηση των αναγνωσμένων και των υπολειπόμενων σελίδων, η οποία αποτιμάται ψυχολογικά σε εκατοντάδες. Ανοίγοντας τη σελίδα 99 έχουμε την αίσθηση ότι βρισκόμαστε στην καρδιά του βιβλίου. Η αλήθεια είναι βέβαια ότι διαβάζοντάς την, διαβάζουμε ένα τυχαίο και εν πολλοίς ακατανόητο απόσπασμα το οποίο δεν μπορούμε να συλλάβουμε σε όλο του το βάθος χωρίς να έχουμε παρακολουθήσει την εξέλιξη της σκέψης του συγγραφέα. Στη δε περίπτωση του μυθιστορήματος ο αποπροσανατολισμός είναι ακόμη μεγαλύτερος καθότι δεν έχουμε παρακολουθήσει την εξέλιξη της πλοκής κι αγνοούμε την ταυτότητα των ηρώων. Συνεπώς επικεντρωνόμαστε, θέλοντας και μη, στο ύφος του συγγραφέα και στην ποιότητα της γραφής του. Η ανάγνωση, λοιπόν, μιας τυχαίας σελίδας μπορεί να μας προϊδεάσει σωστά για την ποιότητα του βιβλίου.

Η επιτυχία ωστόσο του εν λόγω site αντικατοπτρίζει την ανασφάλεια του σύγχρονου ανθρώπου, που έχει απύθμενη ανάγκη υποδείξεων (διάβασε τη σελίδα 99 κι όχι την 123) ακόμα στα αυτονόητα, δυσκολευόμενος να αποφασίσει ο ίδιος για τον εαυτό του: Αυτό που ο περιγράφει Ντοστογιέφσκι στους «Δαιμονισμένους» ως ανάγκη μας να παραδώσουμε σε ξένα χέρια την ελευθερία μας. Και τούτο όταν η ατομική βούληση και της ελεύθερη επιλογή προπαγανδίζονται ως οι μεγαλύτερες κατακτήσεις της εποχής μας.

2 σχόλια:

Μύρων Κατσούνας είπε...

Πάντως, σίγουρα θα έχετε ακούσει βιβλιόφιλους, των επιμόνων συμπεριλαμβανομένων, ν'αναφέρουν πως κρίνουν την ποιότητα του βιβλίου από τις πρώτες 30 ή 50 σελίδες. Εάν έχει πάει καλά ως εκεί, συνεχίζουν. Εάν πάλι όχι, αφήνουν το βιβλίο να σκονιστεί στο ράφι με τα υπόλοιπα αδιάβαστα βιβλία του σημερινού (φιλ)αναγνώστη, του πολλά βιβλία ωνουμένου κατά τον Λουκιανό..

Ανώνυμος είπε...

Όσο λιγότερο διαβάζει κανείς, τόσο περισσότερο έχει ανάγκη να του υποδεικνύουν οι άλλοι τι να διαβάσει.
Το να ολοκληρώνουμε το διάβασμα ενός βιβλίου που κανείς δεν μας επέβαλε, μας επιτρέπει να έχουμε σφαιρική εικόνα και άποψη-προσωπική πάντα.
Πολλοί μπλόγκερς δηλώνουν χωρίς περίσκεψη-σχεδόν με καμάρι- ότι παρατάνε συχνά κάποιο κατά γενικήν ομολογίαν αριστούργημα μόλις διαβάσουν τις πρώτες 30-40 σελίδες.
Ασύλληπτο για μένα, ειδικά όταν γίνεται κατά συρροήν...
Τα βιβλία θέλουν: το χρόνο μας, την υπομονή μας, την προσοχή μας, την αγάπη μας.
Μόνο τότε μας αποκαλύπτουν τη μαγεία τους...

κ.κ.