Παρασκευή, 28 Ιανουαρίου 2011

3/1/2011 Εκατό χρόνια από τη γέννηση του Παπαδιαμάντη






















«Καθώς ο ελληνικός κόσμος χαλαρώνει στην ασφυκτικά αναπαυτική αγκαλιά της φανταστικής ευρωπαϊκής κοινότητας, αυτού του πολυσυλλεκτικού κατασκευάσματος που στηρίζεται στην αναγκαιότητα της οικονομίας κι όχι σε εκείνη του αισθήματος, ο Παπαδιαμάντης θα έπρεπε ν’ απομακρύνεται και να χάνεται από τα μάτια μας, όπως τόσοι άλλοι πριν και μετά από αυτόν. (...) Ομως ο Παπαδιαμάντης λάμπει περισσότερο παρά ποτέ κι αυτό συμβαίνει παρά τη θέλησή μας».


Με αυτά τα λόγια ξεκινούσε ο αείμνηστος Χρήστος Βακαλόπουλος την αποτίμηση της σχέσης μας με τον Σκιαθίτη διηγηματογράφο πριν από ακριβώς είκοσι χρόνια, στα 1991. Σήμερα, με τη συμπλήρωση, στις 3 Ιανουαρίου, ενός αιώνα από τον θάνατο του Παπαδιαμάντη, πολλά έχουν αλλάξει κι εμείς μοιάζει να έχουμε προχωρήσει μακριά στον δρόμο που μας απομακρύνει από εκείνον.

Ερχόμαστε πλέον αντιμέτωποι με τα πρώτα επίχειρα της φαντασιώδους επιθυμίας μας για άκοπη κι απρόσκοπτη, αέναη μεγιστοποίηση της καταναλωτικής μας ευχέρειας στην οποία στηρίξαμε τη ζωή μας, με την κατάλυση της υποτυπώδους κοινωνικής μας συνοχής να φαντάζει πιθανό απώτερο ενδεχόμενο.  Καθώς λοιπόν ο εύθραυστος κόσμος μας μοιάζει ριζικά διαφορετικός από εκείνον του Βακαλόπουλου λες και στο μεταξύ έχουν μεσολαβήσει αιώνες, είναι εύλογο να έχει διασαλευθεί ακόμα περισσότερο και η σχέση μας με τον κόσμο του Παπαδιαμάντη.

Κατ’ αρχάς ο αριθμός των ανθρώπων που μπορούν να απολαύσουν το παπαδιαμαντικό κείμενο συρρικνώνεται διαρκώς. Κυρίως όμως μοιάζει να έχει μειωθεί δραστικά ο αριθμός εκείνων που μπορούν, ακολουθώντας την προτροπή του Ζήσιμου Λορεντζάτου, να συλλάβουν ολόκληρο, αδιαχώριστα δηλαδή, το έργο μαζί με τον άνθρωπο. Γιατί αν ο Παπαδιαμάντης είναι ένα διαμέτρημα που στέκεται πλάι στον Αντόν Τσέχωφ στο στερέωμα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, είναι κάτι πολύ παραπάνω από έναν εξαίσιο ηθογράφο και ανατόμο της αλλοτινής Ελλάδας, που στήνει στα πόδια τους με ανυπέρβλητο τρόπο ολοζώντανους εμβληματικούς χαρακτήρες μιας δεδομένης κοινωνίας.

Αν ο Παπαδιαμάντης μας αποκαλύπτει, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Βακαλόπουλου «την ιερή μελωδία της πραγματικότητας» συνδέοντάς μας με την «ιερή ρίζα της κτίσεως», με έναν σεβάσμιο δηλαδή τρόπο σχέσης με τα ανθρώπους και πράγματα πέρα από την χρηστική ωφελιμοθηρία, η αντιμετώπισή του μόνο ως μεγάλου συγγραφέα ή μόνο ως ταπεινού ασκητή (πράγμα που έρχεται σε αντίθεση με την αφιέρωση στη λογοτεχνία), απειλεί να τον ακυρώσει, θίγοντας την ακεραιότητα του.

Παρόλα αυτά όμως, καθώς όλα δείχνουν ότι ο Παπαδιαμάντης έχει πλέον απαλλαγεί από τους διάφορους ετερόφωτους αναλυτές και αναγνώστες του, που αναφέρονταν, συνήθως μειωτικά, στο πρόσωπο ή στο έργο προκειμένου να αντλήσουν κύρος από αυτή την ενασχόληση ή τη υποτίμηση, ίσως σήμερα να μπορούμε να αποτιμήσουμε ευκολότερα τη σχέση μας μαζί του. Ο Παπαδιαμάντης εξακολουθεί να λάμπει παρά τη θέλησή μας, λειτουργώντας ως μεσάζων στην ανακάλυψη ενός βαθύτερου εαυτού μας από τον οποίο δεν έχουμε αποκοπεί πλήρως.

9 σχόλια:

Π. Καποδίστριας είπε...

Προσυπογράφω ασμένως!

logia είπε...

Παπαδιαμάντης
για μένα είναι εκείνο το ανεξήγητο συναίσθημα ευφορίας στην εφηβεία μου
διαβάζοντας τα βιβλία του αν και μισουσα την καθαρεύουσα...

έπρεπε να μεγαλώσω αρκετά για να καταλάβω γιατι...

την καλησπέρα μου

chronika@otenet.gr είπε...

Ωραιότατο το κείμενο.
Τα 100 χρόνια από τον θάνατό του,
μινυρίζουν αναστάσιμα

Αντώνης Παπαβασιλείου
ΧΡΟΝΙΚΑ (Γρεβενά)

τουπίκλην λοξίας είπε...

Και την δική μου καλησπέρα σε όλους σας. Να είστε καλά.

Christophorus είπε...

Πώς τραγουδούσαν οι "Δυνάμεις του ΑΙγείου", κάπου εικοσιπέντε χρόνια πριν:

"Προτού το τρίο τάλαντο
Σημάνει Εσπερινό,
Εόχε τελεώσει το στερνό τοτ το ποτήρι.
Ο κυρ-Αλέξανδρος κρατούσε το ψαλτήρι
Και χάραζε πορεία στον ουρανό.

Αχ, κυρ-Αλέξανδρε
Αυτή η ώρα έχε περάσει...
Η νέα γλώσσα κι η εποχή
Μας απαρνήθηκαν γιατί
Η Κτίση έχει γεράσει".

τουπίκλην λοξίας είπε...

Πολύ καλό Χριστόφορους. Εχεις δει και το ποιημα ο Ακέραιος Κυρ Αλέξανδρος, ένα από τα καλύτερα του Καρούζου;

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ

Ο ΑΚΕΡΑΙΟΣ ΚΥΡ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

Θαμνώδη ρήματα και φύλλα καταπράσινα της γλώσσας.
Μεγάλος άνθρωπος κι ανέσπερος έλληνας που κράτησε
τον πόνο στο σωστό του το ύψος
αγνοώντας και δημοτικισμούς και εξελικτισμούς και μόδες
αγνοώντας τα εκάστοτε μορμολύκεια
την ασίγαστη γενικότητα των πιθήκων
αγνοώντας τον αιώνα της καλπάζουσας εξυπνάδας
ο ανοξείδωτος.
Ήδη τα θύματα της Προόδου που πρόωρα σκουριάζει
πάνε στην πατρίδα του τη Σκιάθο
κι αγοράζουν ελπίζοντας οικόπεδα
πάνε για λίγο αεράκι λίγη θάλασσα και φρέσκο φεγγάρι.
Μα ειν' αδύνατο να κοροϊδέψουμε τη ρημαγμένη φύση
με ξιπόλητα Σαββατοκύριακα και με τροχόσπιτα.
Ο ακέραιος κυρ Αλέξανδρος
εκείνος ο περιούσιος Παπαδιαμάντης
και το κεράκι μας ακόμη δεν το θέλει.

Christophorus είπε...

Ναι, το θεωρώ αριστουργηματικό, άκρως εύστοχο και επίσης μ' αρέσει γιατί ε΄ναι το μόνο απ' όσα του Καρούζου έχω διαβάσει που μου φαίνεται βατό και κατανοητό...

Αν θες, ρίψε βλέφαρον κι εδώ:

http://pappous-christophorus.blogspot.com/search/label/%CE%9C%CE%B5%CE%B3%CE%AC%CE%BB%CE%B5%CF%82%20%CE%91%CE%B3%CE%AC%CF%80%CE%B5%CF%82?updated-max=2007-11-21T08%3A35%3A00%2B02%3A00&max-results=20

Μύρων Κατσούνας είπε...

Έχει ενδιαφέρον να αναμείνουμε τις συνθήκες πρόσληψης όχι μόνο του παπα-διαμαντικού έργου αλλά και της πρόσληψης άλλης μιας εκατονταετηρίδος.
Πριν δυο τρια χρονιά, είχε ανάψει και η σχετική συζήτηση πάνω στο θεμιτό ή μη της μεταγλώττισής του.
Οψώμεθα..

Christophorus είπε...

Να είναι τυχαίο που έβαλες ως ημερομηνία γέννησής του την ημερομηνία της κοίμησης;

Δε νομίζω...
;)