Παρασκευή, 12 Μαρτίου 2010

Louis Ferdinand Céline: Ενα μόνιμο σκάνδαλο


Στην εποχή που κανένας δημιουργός δεν είναι νοητός δίχως κάποια ετικέτα -προϋπόθεση κάθε διακινούμενου εμπορεύσιμου προϊόντος- ο Σελίν τοποθετείται στους αντίποδες του politically correct και προωθείται ως «σκάνδαλο».

Πέρα και ξέχωρα από τα σκανδαλώδη αντισημιτικά του λιβελογραφήματα, ο μυθιστοριογράφος Σελίν εξακολουθεί να αποτελεί «σκάνδαλο». Σκάνδαλο για την θρυμματισμένη γλώσσα του, σκάνδαλο για την ωμότητα και την απανθρωπία του μηδενισμού του, σκάνδαλο για την αντίθεσή του σε κάθε παραδεδομένη αξία.
Εισερχόμενος στον περίκλειστο, εντός της λογοτεχνίας, αενάως όμως ανοικτό, κόσμο του Σελίν αντιλαμβάνεται γρήγορα κανείς ότι πρόκειται για ένα έργο που τοποθετείται ηθελημένα στους αντίποδες. Στους αντίποδες κάθε πτυχής του νεωτερικού πολιτισμού.

Το έργο του Σελίν δεν υπερασπίζεται κάποια θέση ή ερμηνεία, δεν υποστηρίζει μιαν άποψη ή οπτική του κόσμου. Καταλαμβάνει απλώς μια θέση: εκείνη των αντιπόδων. Κι από εκεί πυροβολεί (σχεδόν αδιακρίτως) απέναντι.
«Οι συνομιλίες με τον καθηγητή Υ» είναι ένα έργο του Σελίν με ήρωα τον Σελίν ως «σκάνδαλο». Ενα λογοτεχνικό έργο βαθιά ριζωμένο στο νεωτερικό μας παρόν, δηλαδή επίκαιρο, προφητικό, παραμόνιμο, «αιώνιο» κλπ, με θέμα το ίδιο του το υλικό, την λογοτεχνία. Ενα βιβλίο, όπως όλα του Σελίν, αντίστοιχο του οποίου δεν θα μπορούσε όχι μόνο να κυκλοφορήσει, αλλά ούτε καν να γραφτεί σήμερα.

Ξεκινώντας (στα 1955) από τη διαπίστωση της κρίσης του βιβλίου, ότι το μόνο που πουλάει είναι τα αισθηματικά και τα αστυνομικά, ξεγυμνώνει σταδιακά τους συγγραφείς και τους εκδότες με άμεσες αναφορές στα πιο περικλεή ονόματα της εποχής. Οι πρώτοι γράφουν («μυθιστορήματα σενάρια λίγο-πολύ εμπορικά, ορφανά από σκηνοθέτη») προκειμένου να πουλήσουν τον εαυτό τους, να αποθεώσουν το «εγώ» τους, κυνηγώντας κατά κύριο λόγο τα βραβεία, τη δημοσιότητα (όχι τη μεταθανάτια δόξα) και δευτερευόντως το χρήμα, οι δε άλλοι αποκλειστικά και μόνον το χρήμα.


Ο λογοτεχνικός λυρισμός παράγει (παρ)όμοια και αδιαφοροποίητα έργα που φέρνουν βραβεία και εξασφαλίζουν την είσοδο στην Ακαδημία, αλλά που αδυνατούν να συγκινήσουν το (καταναλωτικό) κοινό.
Στους αντίποδες βρίσκεται ο αποδιοπομπαίος (με την ζιραρική έννοια) Σελίν ο οποίος επιδεικνύει (αυτό είναι το εξομολογητικό εύρημα του βιβλίου) την μικρή του ανακάλυψη που συναγωνίζεται mutantis mutandis την διάσπαση του ατόμου. Τον τρόπο να διοχετεύσει στο γραπτό ανασταίνοντάς την, τη «συγκίνηση του προφορικού λόγου». Αυτό το κατορθώνει, ανατινάσσοντας τη γλώσσα (κατ’ ουσίαν την λογικότητα, το επιχείρημα και το καταληκτικό συμπέρασμα της τέλειας γραμματικοσυντακτικής πρότασης) σε κομματιαστές φράσεις. Στις μόνες ικανές, στην εποχή της παντοκρατορίας της εικόνας και της ισοπέδωσης κάθε νοήματος, να ψελλίσουν την αποτρόπαιη πραγματικότητα ενός παρανοϊκού κόσμου. Κομματιασμένες φράσεις που μεταφέρουν θραύσματα νοήματος ανασυνθέτοντας διαρκώς την ίδια αλήθεια. Την οδυνηρή αλήθεια ότι «η ανθρώπινη ροπή είναι σαρκοβόρα», ότι « το εκπληκτικό ‘εγώ’ καταβροχθίζει τα πάντα... απαιτεί τα πάντα!».

Στις «συνομιλίες με τον καθηγητή Υ» Ο Σελίν αποκαλύπτει τις σκαλωσιές και όλα τα μυστικά της τέχνης του για να καταδώσει για ακόμη μια φορά τον νεωτερικό μας πολιτισμό. Τον γιγαντιαίο αυτό μηχανισμό που στήθηκε από την Αναγέννηση και δώθε για να κουκουλώσει την εγγενή φονικότητα του ανθρώπου.