Παρασκευή, 12 Μαρτίου 2010

Louis Ferdinand Céline: Ενα μόνιμο σκάνδαλο


Στην εποχή που κανένας δημιουργός δεν είναι νοητός δίχως κάποια ετικέτα -προϋπόθεση κάθε διακινούμενου εμπορεύσιμου προϊόντος- ο Σελίν τοποθετείται στους αντίποδες του politically correct και προωθείται ως «σκάνδαλο».

Πέρα και ξέχωρα από τα σκανδαλώδη αντισημιτικά του λιβελογραφήματα, ο μυθιστοριογράφος Σελίν εξακολουθεί να αποτελεί «σκάνδαλο». Σκάνδαλο για την θρυμματισμένη γλώσσα του, σκάνδαλο για την ωμότητα και την απανθρωπία του μηδενισμού του, σκάνδαλο για την αντίθεσή του σε κάθε παραδεδομένη αξία.
Εισερχόμενος στον περίκλειστο, εντός της λογοτεχνίας, αενάως όμως ανοικτό, κόσμο του Σελίν αντιλαμβάνεται γρήγορα κανείς ότι πρόκειται για ένα έργο που τοποθετείται ηθελημένα στους αντίποδες. Στους αντίποδες κάθε πτυχής του νεωτερικού πολιτισμού.

Το έργο του Σελίν δεν υπερασπίζεται κάποια θέση ή ερμηνεία, δεν υποστηρίζει μιαν άποψη ή οπτική του κόσμου. Καταλαμβάνει απλώς μια θέση: εκείνη των αντιπόδων. Κι από εκεί πυροβολεί (σχεδόν αδιακρίτως) απέναντι.
«Οι συνομιλίες με τον καθηγητή Υ» είναι ένα έργο του Σελίν με ήρωα τον Σελίν ως «σκάνδαλο». Ενα λογοτεχνικό έργο βαθιά ριζωμένο στο νεωτερικό μας παρόν, δηλαδή επίκαιρο, προφητικό, παραμόνιμο, «αιώνιο» κλπ, με θέμα το ίδιο του το υλικό, την λογοτεχνία. Ενα βιβλίο, όπως όλα του Σελίν, αντίστοιχο του οποίου δεν θα μπορούσε όχι μόνο να κυκλοφορήσει, αλλά ούτε καν να γραφτεί σήμερα.

Ξεκινώντας (στα 1955) από τη διαπίστωση της κρίσης του βιβλίου, ότι το μόνο που πουλάει είναι τα αισθηματικά και τα αστυνομικά, ξεγυμνώνει σταδιακά τους συγγραφείς και τους εκδότες με άμεσες αναφορές στα πιο περικλεή ονόματα της εποχής. Οι πρώτοι γράφουν («μυθιστορήματα σενάρια λίγο-πολύ εμπορικά, ορφανά από σκηνοθέτη») προκειμένου να πουλήσουν τον εαυτό τους, να αποθεώσουν το «εγώ» τους, κυνηγώντας κατά κύριο λόγο τα βραβεία, τη δημοσιότητα (όχι τη μεταθανάτια δόξα) και δευτερευόντως το χρήμα, οι δε άλλοι αποκλειστικά και μόνον το χρήμα.


Ο λογοτεχνικός λυρισμός παράγει (παρ)όμοια και αδιαφοροποίητα έργα που φέρνουν βραβεία και εξασφαλίζουν την είσοδο στην Ακαδημία, αλλά που αδυνατούν να συγκινήσουν το (καταναλωτικό) κοινό.
Στους αντίποδες βρίσκεται ο αποδιοπομπαίος (με την ζιραρική έννοια) Σελίν ο οποίος επιδεικνύει (αυτό είναι το εξομολογητικό εύρημα του βιβλίου) την μικρή του ανακάλυψη που συναγωνίζεται mutantis mutandis την διάσπαση του ατόμου. Τον τρόπο να διοχετεύσει στο γραπτό ανασταίνοντάς την, τη «συγκίνηση του προφορικού λόγου». Αυτό το κατορθώνει, ανατινάσσοντας τη γλώσσα (κατ’ ουσίαν την λογικότητα, το επιχείρημα και το καταληκτικό συμπέρασμα της τέλειας γραμματικοσυντακτικής πρότασης) σε κομματιαστές φράσεις. Στις μόνες ικανές, στην εποχή της παντοκρατορίας της εικόνας και της ισοπέδωσης κάθε νοήματος, να ψελλίσουν την αποτρόπαιη πραγματικότητα ενός παρανοϊκού κόσμου. Κομματιασμένες φράσεις που μεταφέρουν θραύσματα νοήματος ανασυνθέτοντας διαρκώς την ίδια αλήθεια. Την οδυνηρή αλήθεια ότι «η ανθρώπινη ροπή είναι σαρκοβόρα», ότι « το εκπληκτικό ‘εγώ’ καταβροχθίζει τα πάντα... απαιτεί τα πάντα!».

Στις «συνομιλίες με τον καθηγητή Υ» Ο Σελίν αποκαλύπτει τις σκαλωσιές και όλα τα μυστικά της τέχνης του για να καταδώσει για ακόμη μια φορά τον νεωτερικό μας πολιτισμό. Τον γιγαντιαίο αυτό μηχανισμό που στήθηκε από την Αναγέννηση και δώθε για να κουκουλώσει την εγγενή φονικότητα του ανθρώπου.

4 σχόλια:

Ετερώνυμος είπε...

Συγχαρητήρια για την εξαιρετική ανάρτηση! Πληροφοριακή για κάποιον που αγνοεί το κείμενο και διεισδυτική για όποιον το έχει διαβάσει!
Σαρκοβόρα η ροπή του ανθρώπου και εξίσου σαρκοβόρα και φονική η γραφή του Σελίν! Όταν τον διαβάζω,αισθάνομαι ότι βλέπω μια αιχμηρή γραφίδα να κομματιάζει σάρκες,αιματηρά να ξύνει δέρματα,να σπάει σπυράκια,να σκαλίζει κρέατα και ίνες! Χασαποχειρούργος κοντολογίς ο Ντετούς,αλλά γιατί ΠΑΝΤΑ νιώθω αναζωογονημένος μετά το πέρας της ανάγνωσης;;;
Θα επιθυμούσα κι ένα σχόλιο για τη μετάφραση,αν είναι δυνατόν.Θυμάμαι ότι,σε αντίθεση με την αφήγηση,τα διαλογικά μέρη στο "Ταξίδι" δε σε είχαν ικανοποιήσει και είμαι περίεργος για τις εντυπώσεις σου από ένα διαλογικό έργο σαν αυτό.(μορφολογικά διαλογικό τουλάχιστον,μια που στην ουσία πρόκειται για μια-απολαυστική ομολογουμένως- μονομέρεια)

τουπίκλην λοξίας είπε...

Ο Σελίν είναι εξαιρετικά δύσκολος στη μετάφραση. Πραγματικός γολγοθάς για τον μεταφραστή. Εχω την εντύπωση ότι και εδώ η Ιγγλέση-Μαργέλλου είναι άνιση. Ενώ βρίσκει ομολογουμένως ορισμένες πολύ καλές λύσεις σε δύσκολα μεταφραστικά προβλήματα, αλλού οι επιλογές της είναι πιο μέτριες, ενώ υπάρχουν περιπτώσεις όπου μεταφράζει λάθος (contresens).

Ανώνυμος είπε...

Γολγοθάς; Όχι, Κύριε Γιανναρά. Μάλλον Μυστικός Δείπνος.
Όσο για τα contresens, οι υποδείξεις σας ευπρόσδεκτες.
Καλό σας Πάσχα,
Σεσίλ Ι.Μ.

Ανώνυμος είπε...

Αντιπαρερχόμενος(επί του παρόντος, τουλάχιστον)τις μέτριες, ως τις χαρακτηρίζετε, επιλογές-λύσεις (προβλημάτων)της μεταφράστριας του Celine κας Σεσίλ Ιγγλέση Μαργέλλου, αναμένω εισέτι (ελπίζω όχι επι ματαίω) την εκ μέρους σας πράθεση,έστω κι ενδεικτική, των διαπραχθέντων λαθών(contresens)εκ μέρους της. Επί τον τύπο των ήλων, κ. Γιανναρά, έστω και μετά- Πάσχα, αν και κάποιοι θα το έλεγαν απλως fair play
Θανάσης Αυγέρος