Παρασκευή, 5 Μαρτίου 2010

Ανσελ Ανταμς ή η αποθέωση της φωτογραφικής τεχνικής


Το Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς παρουσιάζει στις 3 Μαρτίου υπό την αιγίδα της πρεσβείας των ΗΠΑ, για πρώτη φορά στην Ελλάδα μια επιλογή από το έργο του μεγάλου Αμερικανού φωτογράφου Ανσελ Ανταμς. Ο Ανταμς (1902-1984) συγκαταλέγεται όχι μόνο στους σπουδαιότερους φωτογράφους του 20ου αιώνα, αλλά και στους πρωτοπόρους που αγωνίστηκαν και κατόρθωσαν να «επιβάλουν» την φωτογραφία ως αυτόνομη τέχνη, απελευθερώνοντάς την από τον φορτικό ζυγό της ζωγραφικής. Υπήρξε άλλωστε ένας εκ των ιδρυτών του Φωτογραφικού Τμήματος του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης. Στα πρώτα της βήματα η φωτογραφία θεωρείτο αποπαίδι της ζωγραφικής, η οποία αποτελούσε το μέτρο της εικαστικότητας οιασδήποτε φωτογραφικής εικόνας. Ο Ανταμς αντιτέθηκε σθεναρά σε αυτή την αισθητική του πικτοριαλισμού πρεσβεύοντας την «ευκρινή» ή «καθαρή» φωτογραφία.
Οι 72 πρωτότυπες εκτυπώσεις που θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό αποτελούν τμήμα μιας ομάδας 75 πρωτότυπων φωτογραφιών (Museum Set) τις οποίες ο επέλεξε ο ίδιος ο Ανταμς ως αντιπροσωπευτικότερες του πελώριου του έργου, τα τελευταία πέντε χρόνια της ζωής του. Η τεράστια ζήτηση των εικόνων του και η αγωνία του για την διατήρηση του έργου του στο πέρασμα του χρόνου, τον οδήγησαν τον Δεκέμβριο του 1979 να ξεκινήσει την επιλογή και το τύπωμα των Museum Set. Ομαδοποίησε τα καλύτερα δείγματα της δουλειάς του σε σειρές των 75 και των 25 φωτογραφιών τις οποίες προόριζε για τα μεγαλύτερα μουσεία και τις ιδιωτικές συλλογές του κόσμου. Ο αρχικός του στόχος ήταν να ολοκληρώσει εκατό διαφορετικές σειρές. Τελικά πρόλαβε να τυπώσει λιγότερες από πενήντα σειρές των 25 και μόλις έξι σειρές των 75 φωτογραφιών.
Αν και υπέρμαχος της «καθαρής» φωτογραφίας την οποία υπηρέτησε και ως συνιδρυτής της ομάδας f64, στόχος του Ανταμς δεν ήταν η ακριβής αποτύπωση της πραγματικότητας. Υιοθετώντας την ορολογία της «αντιστοιχίας» του Αλφρεντ Στίγκλιτς και όντας συνάμα επηρεασμένος εξ απαλών ονύχων από τις φιλοσοφικές αρχές του Εμερσον, που πρέσβευε την απευθείας σχέση με τον Θεό μέσω της σχέσης με την φύση, ο Ανταμς εφήρμοσε στο έργο του την ιδέα ότι η φωτογραφία δεν αποτελεί αυτούσια αποτύπωση της πραγματικότητας, αλλά το «αντίστοιχο» της προβολής του προσωπικού βλέμματος και αισθήματος στον κόσμο.
Για να το πετύχει έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην τεχνική λήψης και τυπώματος της φωτογραφίας, θεμελιώνοντας τη θεωρία του «Ζωνικού Συστήματος» η οποία βασίζεται σε μια σειρά κανόνων για την απόδοση όλων των τόνων της τονικής κλίμακας από το λευκό μέχρι το μαύρο.
Οι περισσότεροι φωτογράφοι ανακαλύπτουν τον κόσμο μέσα από τον φωτογραφικό τους φακό. Ο Ανταμς οδηγήθηκε στην φωτογραφία από την αγάπη του για τη φυσική ομορφιά του, ορεινού κυρίως, αμερικανικού τοπίου. Τα φημισμένα του τοπία μοιάζουν άχρονα σαν να προηγούνται ή να έπονται της παρουσίας του ανθρώπου στη γη. Ως αφοσιωμένος μαχητής για την προστασία του περιβάλλοντος ο Ανταμς θέλησε να αποκαλύψει στους συμπατριώτες του το κάλλος του φυσικού τοπίου της χώρας του, μια από τις θεμελιώδης συνιστώσες που διαμόρφωσαν την εθνική τους συνείδηση.

10 σχόλια:

Ετερώνυμος είπε...

Ας μου επιτραπεί να διαφωνήσω.Και μάλιστα κάθετα!!! Ο Ανταμς όχι μόνο δεν είναι ένας από τους "σπουδαιότερους φωτογράφους του 20ου αιώνα",αλλά δεν είναι καν σπουδαίος! Είναι σωστός επαγγελματίας,διάσημος,δημοφιλής και αγαπημένο τέκνο των γκαλερί.Αυτά τα στοιχεία όμως δεν πιστοποιούν την αξία ενός καλλιτέχνη,πολλώ μάλλον όταν αυτός προέρχεται από τον τόσο παρεξηγημένο χώρο της φωτογραφίας.
Οι φωτογραφίες του Ανταμς κερδίζουν αμαχητί το θαυμασμό του κοινού,διότι απλούστατα είναι εύληπτες.Πρόκειται για εντυπωσιακά τοπία,με ομολογουμένως άψογη φωτογραφική επεξεργασία.Ενας φακός καθαρός που αποτυπώνει υπέροχα φυσικά τοπία και μάλιστα σε ασπρόμαυρο,για να βγει το αποτέλεσμα τάχα μου πιο...καλλιτεχνικό.
Δυστυχώς,ο κόσμος έχει μάθει να λέει "τι ωραία φωτογραφία",εννοώντας "τι ωραίο τοπίο",ταυτίζοντας δηλαδή τη φωτογραφία με το φωτογραφιζόμενο θέμα.Όμως πέρα από τη φόρμα και το θέμα ή καλύτερα ακριβώς από την σχέση αυτών των δύο,προκύπτει κάτι άλλο,πιο σύνθετο και λιγότερο προφανές,που λέγεται περιεχόμενο.Και το έργο του Ανταμς,λυπάμαι,στερείται περιεχομένου.Όμορφες εικόνες σε άψογο τύπωμα, ό,τι πρέπει για ημερολόγιο τοίχου!
Φυσικά όσοι επισκεφτούν το μουσείο Μπενάκη θα βγουν με την εντύπωση ότι πρόκειται για έναν μεγάλο φωτογράφο.Αναρωτιέμαι όμως πως θα αντιδρούσαν οι ίδιοι αν βρίσκονταν σε μια έκθεση του Sander,του Atget,του Brandt και άλλων πραγματικών δημιουργών της "φτωχής" αυτής τέχνης...

τουπίκλην λοξίας είπε...

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Sander, η επίκαιρη Cameron ή ο Kertesz είναι σκάλες ανώτεροι φωτογράφοι από τον Ανταμς. Είναι εξίσου αλήθεια όμως ότι ο Ανταμς σφράγισε την ιστορία της φωτογραφίας κάνοντας το μεγάλο - τιτάνειο για την εποχή - πέρασμα από τον πικτοριαλισμό στην ευκρινή φωτογραφία. Πολλές από τις εικόνες του είναι αδιάφορες θεματικά, όμως πολλές άλλες αποτελούν εξαιρετικές συνθέσεις. Παραπέμπουν ή μάλλον αναπαράγουν τις αρχές της σύνθεσης που διέπουν την ζωγραφική. Ωστόσο η δουλειά που κάνει με το φως, το κοντράστ και τη σύνθεση δεν είναι αμελητέες. Δεν μπορείς να λες ότι δεν είναι καλλιτέχνης. Είναι ένας ελάσσον φωτογράφος που σφράγισε την ιστορία του είδους.

Ετερώνυμος είπε...

Συνεχίζουμε να διαφωνούμε.Το πέρασμα από τον πικτοριαλισμό στη φωτογραφία δε θα το απέδιδα επ'ουδενί στον Άνταμς.Για να παραμείνουμε στα τοπία,την προσφιλή θεματική του Ανταμς(και του κοινού,αλίμονο!),ο προγενέστερός του Timothy O'Sallivan είχε καταφέρει να δώσει εικόνες πιο εσωτερικές,λιτές και ισορροπημένες,μακριά από την εντυπωσιοθηρική ομορφιά των φωτογραφιών του Ανταμς.

Σε επίπεδο τεχνικής,έχεις δίκιο ότι ο προσέφερε αρκετά και αυτό βεβαίως του χαρίζει μια κάποια θέση στην ιστορία της Τέχνης,αλλά δεν τον κατατάσσει αυτόματα και στους σπουδαίους δημιουργούς.Η τεχνική από μόνη της,ως γνωστόν,δεν αρκεί.Και πολύ περισσότερο όταν η τεχνική είναι τόσο εμφανής,αυτοακυρώνεται.Η τεχνική κληροδοτείται στους επιγόνους και ακολούθως η προσωπικότητα του φωτογράφου εξανεμίζεται.Οποιοσδήποτε πλέον μπορεί να βγάζει φωτογραφίες σαν αυτές του Άνταμς.Η συνταγή είναι απλή: Τοπίο(οπωσδήποτε εντυπωσιακό!) και "ζωνικό σύστημα".Πώς όμως γίνεται κάποιος Bresson ή Winogrand;

Θαρρώ πως η φωτογραφία της ανάρτησης είναι χαρακτηριστική.Πανέμορφο τοπίο,κενή,μονοσήμαντη,αδιάφορη φωτογραφία.Σαν κάποιος να φωτογραφίζει τη Μόνικα Μπελούτσι και λες "ωραία είναι η Μπελούτσι,αλλά εδώ έχει βγει ακόμα πιο όμορφη η άτιμη!". Καμιά αμφιβολία,κανένα μυστήριο.

Εν πάση περιπτώσει,έχουμε δει και συνεχίζουμε να βλέπουμε απείρως χειρότερα στο χώρο της φωτογραφίας και μπροστά σε αυτά ο Άνταμς είναι μέγιστος! Αυτό που με ενοχλεί και θα με ενοχλεί πάντα,είναι η δυσανάλογη της αξίας φήμη του.Το ίδιο θα έλεγα και για τον ακόμη διασημότερο Newton...

τουπίκλην λοξίας είπε...

Οχι στους σπουδαίους, αλλά στους ελάσσονες. Μαζί με τον Βίνογκραντ που παλεύει ο Ριβέλης να μας πείσει με το στανιό για την αξία του. Συμφωνώ και για τον Νιούτον. Δες την έκθεση και θα δεις ότι ορισμένες από τις καλύτερες φωτογραφικά εικόνες του Ανταμς δεν είναι τοπία. Συμφωνώ απολύτως ότι η τεχνική δεν είναι τίποτα από μόνη της. Τον υποβιβάζεις όμως. Δεν ήταν μόνο αυτό. Ούτε ήταν τότε, ούτε και τώρα τόσο εμφανής η τεχνική του. Δες τις εικόνες από κοντά κι όχι από το ιντερνετ.

Ετερώνυμος είπε...

Πράγματι,οι καλύτερές του φωτογραφίες δεν είναι αυτές των τοπίων.Σε εκείνες τις άλλες,τις λιγότερο γνωστές είναι που ξεδιπλώνει το ταλέντο του.Εκεί ναι,βλέπω έναν καλό φωτογράφο.Να όμως που το όνομά του έγινε συνώνυμο της "τοπιογραφίας",σαν να υπήρξε αυτή η μεγάλη προσφορά του! Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι επέλεξες ένα τοπίο για την ανάρτηση,ως όφειλες βεβαίως,διότι αυτό έγινε το σήμα κατατεθέν του Adams.(με πολλά,ΠΑΡΑ πολλά δολλάρια...)

Εχω υπόψιν την μεγάλη αγάπη του Ριβέλη για τον Winogrand,ίσως υπερθεματίζει μερικές φορές.Αν δεν κάνω λάθος,υπήρξε και μαθητής του.Χωρίς να ανήκει στους πιο αγαπημένους μου,τον Winogrand τον θεωρώ πολύ σημαντικότερο του Αdams ή του Newton.Εχει ύφος,έχει δική του "φωνή".Τελοσπαντων,γούστα...

Δεν μπορώ όμως να μην αντιδράσω με την τελευταία πρόταση του σχολίου σου! Με προτρέπεις να δω από κοντά τις φωτογραφίες του! Μα,ποιός ο λόγος; Η φωτογραφία δεν έχει την υλικότητα της ζωγραφικής,δεν φέρει τη θέρμη του αγγίγματος του δημιουργού της.Σύμφωνοι,κάθε φωτογραφία είναι πιο εντυπωσιακή σε μεγάλες(συχνά τεράστιες!!!) διαστάσεις,αλλά η πραγματικά σημαντική φωτογραφία πρέπει να λειτουργεί και τυπωμένη σ'ένα λεύκωμα,όπου άλλωστε είναι και η φυσική της θέση.Αν είναι να καταλαμβάνει ολόκληρο τοίχο για να δείξει την αξία της,πάει να πει πως αξία δεν έχει! Εκτός βέβαια αν προσπαθεί να μιμηθεί τη ζωγραφική,αλλά τότε τη χάσαμε τη μπάλα...

Χαίρομαι πολύ που συμφωνούμε για τον Νιούτον!!! :)

τουπίκλην λοξίας είπε...

Ολες οι φωτογραφίες χάνουν όταν τυπώνονται. Η ευκρίνεια των εικόνων του Ανταμς είναι συγκλονιστική από κοντά, χωρίς αυτό να τις καθιστά αυτοχρήμα έργα τέχνης. Εχει όμως σημασία να τις δεις γιατί θα καταλάβεις καλύτερα τι άλμα έκανε. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι είναι ένας ελάσσον φωτογράφος, αλλά παρόλα αυτά φωτογράφος με καλλιτεχνικό έργο. Το τι επιλέγει να προβάλλει και με τι σε ταυτίζει η εποχή σου δεν είναι κάτι για το οποίο έχεις πάντοτε ευθύνη. Ως Αμερικανός (κι έχοντας δει να κρίνεται η ποιότητα του πατέρα του ως ανθρώπου με γνώμονα την οικονομική του καταστροφή) ο Ανταμς πόνταρε (υπερβολικά και σε αποκρουστικό για μένα βαθμό στο μάρκετινγκ και στο εμπόριο των εικόνων του. Εβγαλε λεφτά, αλλά σήμερα πληρώνει τα επίχειρα του λάθους του.

Ανώνυμος είπε...

Τουπίκλην λοξία, έχω την εντύπωση ότι άλλα υποστιρίζετε στο πόστ για τον Ανταμς και άλλα στα σχόλια σας. Αναθεωρήσατε;

τουπίκλην λοξίας είπε...

Δεν υποστηρίζω άλλα. Επεξηγώ με αφορμή τη συζήτηση.

Ανώνυμος είπε...

Μα στην αρχή τον λέτε "μεγάλο" και "έναν από τους σπουδαιότερους φωτογράφους του 20 αιωνα" και μετά "ελάσονα" και "όχι σπουδαίο". Πως γίνετε αυτό;

Συγνώμη γιατα λάθη μου, έχω δυσλεξία.

τουπίκλην λοξίας είπε...

Από τους σπουδαιότερους στην ιστορία της φωτογραφίας, όχι καλλιτεχνικά σπουδαιότερο. Προσπάθησα να επεξηγήσω μετά.