Τρίτη, 29 Δεκεμβρίου 2009

Βυζαντινός Σέρλοκ Χόλμς ή το τάξίδι στον χρόνο του νεωτερικού ανθρώπου


Παναγιώτης Αγαπητός
Μέδουσα από σμάλτο
Εκδόσεις Αγρα
σελ. 457

Από το πρώτο του βιβλίο, το «Εβένινο λαούτο» (2003) ο βυζαντινολόγος Παναγιώτης Αγαπητός έδειξε ότι γνωρίζει σε βάθος και χειρίζεται αποτελεσματικά τις τεχνικές και τις ειδικές παραμέτρους του αστυνομικού μυθιστορήματος: λογική πλοκή και δομή, αιφνίδιες ανατροπές και ξαφνιάσματα, απροσδόκητη λύση του μυστηρίου. Εκτός από την αναγκαία, αλλά και δυσεύρετη ικανότητα σταδιακής ενίσχυσης της περιέργειας του αναγνώστη (ως γνωστόν το αστυνομικό δεν επιτρέπει «κοιλιές») ο Αγαπητός παρουσιάζεται καλύτερος από βιβλίο σε βιβλίο. Στο δε τελευταίο η βελτίωση της λογοτεχνικής του γλώσσας, των παρομοιώσεων και των μεταφορών είναι αισθητή. Ταυτόχρονα όμως εντείνεται και η αίσθηση ενός ιδρυτικού αναχρονισμού που σοβεί στα βιβλία του. Αν και χάρη στην ειδίκευσή του κατορθώνει να αποδώσει εξαιρετικά την καθημερινότητα του Βυζαντίου, η προσωπικότητα και ο τρόπος σκέψης του κεντρικού ήρωα των ιστοριών του, του «ντετέκτιβ» πρωτοσπαθάριου Λέοντα, ξενίζουν. Λες και μεταφυτεύτηκε ξαφνικά στο Βυζάντιο ένας αναγεννησιακός, αν όχι νεωτερικός άνθρωπος. Ο κυνισμός, ο υφέρπον, νιτσεϊκού τύπου, μηδενισμός του Λέοντα δεν μοιάζει να συνάδει με το πνεύμα, ακόμα και των μαχητικά αντιθρησκευόμενων της βυζαντινής εποχής. Ισως η μορφή του ντέτεκτιβ, ως κατ’ εξοχήν ενσάρκωση της νεωτερικής λογοκρατίας να μην μπορεί (παρά τις προσπάθειες κορυφαίων του είδους όπως ο Βαν Γκούλικ, που ενέπνευσε τον Αγαπητό) να σταθεί στο ιστορικό πλαίσιο προ-νεωτερικών πολιτισμών.