Δευτέρα, 31 Αυγούστου 2009

H βαρβαρότητα ως διασκέδαση ή η διαστροφή της τέχνης


(unglourious-basterds του Κουεντίν Ταραντίνο)

Ο Κουεντίν Ταραντίνο είναι προκλητικός. Οχι βέβαια με την γόνιμη έννοια της προκλητικότητας, αποκαλύπτοντας γυμνή κάποια ενοχλητική, βαθιά κρυμμένη, αλήθεια. Παίζει απλώς με μια προκλητικότητα νεωτερικού τύπου ποντάροντας διαρκώς και διακαώς στην ακραία (στην εποχή των ακρών) υπερβολή και στην κατάχρηση της βίας, του κυνισμού και της χλεύης. Λειτουργεί αποδομητικά, χωρίς όμως να διαθέτει καμία ιδεολογική ραχοκοκαλιά ή την πρόθεση να χτίσει κάτι νέο. Με σημαία την αγάπη του για τα B’ Movies ικανοποιεί την δίψα μας για αίμα, πλουτίζοντας την φαντασία μας με πιο ευφάνταστους τρόπους ανθρωποκτονίας ικανούς να διασκεδάσουν την ανία μας.
Η συνταγή είναι βέβαια πολυδοκιμασμένη. Ομως στο «άδωξη μπάσταρδη» είναι η πρώτη φορά ο εφιάλτης του 20ου αιώνα που εξακολουθεί να ταράζει τα όνειρα της ανθρωπότητας, ο ναζισμός και το Ολοκαύτωμα, γίνονται «παιχνίδι». Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται τόσο η εμβληματική φιγούρα του Γερμανού αξιωματικού των SS, όσο και του Εβραίου εκδικητή, προκαλεί αν μη τι άλλο εντύπωση. Η φρικιαστική ιστορική πραγματικότητα του καλλιεργημένου αξιωματικού των Ναζί, που συγκινείται ακούγοντας Μπραμς και στη συνέχεια αποτεφρώνει αναρίθμητους Εβραίους οδήγησε σημαντικούς διανοητές, όπως ο Τζορτζ Στάινερ να μιλήσουν για το τέλος του Διαφωτισμού και των αξιών του Ουμανισμού. Με το Ολοκαύτωμα συνειδητοποιήσαμε πως η θεμελιώδης ιδέα πάνω των Νεώτερων Χρόνων, ότι η παιδεία και η καλλιέργεια είναι το μοναδικό αντίδοτο στη βαρβαρότητα ήταν μια φενάκη. Νιώσαμε ανήμποροι και γυμνοί απέναντι στο Κακό κι αρχίσαμε να αμφισβητούμε την παραδεδομένη αξία της τέχνης ως αντιστάθμισμα στη βαρβαρότητα, αναζητώντας άλλη διέξοδο στο καινοφανές αδιέξοδο. Ο ναζισμός και ο σταλινισμός με τα αρίφνητα θύματά τους αντιμετωπίζονταν με την προσήκουσα αυστηρότητα και σεβασμό.
Ο Ταραντίνο όμως αντιπαραβάλει στην ειδεχθή φιγούρα του καλλιεργημένου SS, έναν ειδεχθέστερο τύπο αιμοσταγούς δολοφόνου, που υπερβαίνει κατά πολύ τη βάρβαρη ρήση «οφθαλμός αντί οφθαλμού», διασκεδάζοντας (σαν τα παιδιά που παίζουν Νintendo) δολοφονώντας Γερμανούς με μπαστούνι του μπέιζμπολ, παίρνοντάς τους το σκαλπ και χαράσσοντας τους σβάστικες στο μέτωπο με μαχαίρι. Ο Ναζί κι ο Εβραίος αρχικά εξισώνονται στην φονικότητα του μένους τους, ενώ στο τέλος, εξολοθρεύοντας οι Εβραίοι, σύμπασα την ηγεσία του Γ’ Ράιχ σαν τα σκυλιά, καταλήγουν απλώς να «κερδίσουν» τον βάρβαρο σε βαρβαρότητα. Κι όλα αυτά σε ένα κλίμα διασκεδαστικής κυνικής ευφορίας. Εδώ ξαναβρίσκουμε τη αμερικάνικη συνταγή του υπερήρωα τύπου «Ράμπο» που κερδίζει σταθερά στο πρωτάθλημα της ωμής βίας. Ομως οι χαμένοι είμαστε τελικά όλοι εμείς και το χαμόγελο του Ταραντίνο θυμίζει σκελετό που βγήκε από την ντουλάπα.

2 σχόλια:

Σάββας Σκληρός είπε...

Zalman Grinberg(survivor of the holocaust): Hitler has lost every battle on every front except thw battle against defenceless and unarmed men, women and children. He won the war against thw Jews of Europe. He carried out this war with the help of thw german nation.
However, we do not want revenge. If we took this vengeance it would mean we would fall to the depths of ethics and morals thw German nation has been in these past ten years.
We are not able to slaughter women and children! We are not able to burn millions of people! We are not able to starve hundreds of thousands!

τουπίκλην λοξίας είπε...

Αυτό ακριβώς είναι το ζήτημα...
Δεν μπορείς να παίζεις με όλα. Ακόμα κι αν για σένα η ζωή είναι ένα παιχνίδι (που βγάζει λεφτά)...