Δευτέρα, 16 Μαρτίου 2009

Υποτίμηση λόγω πληθωρισμού

Δεν είναι λίγες οι λέξεις που διέθεταν μια αρχική περικλεή σημασία, την οποία έχουν σήμερα απωλέσει οριστικά, καθώς η "δόξα" έχει μαυρίσει σαν τα παλιά ασημικά από τους προβολείς της δημοσιότητας. Και η άμεσα συνυφασμένη μαζί της, λέξη "θυσία", παραπέμπει μονάχα σε αρχαίους "πρωτόγονους" πολιτισμούς. Η λέξη "χρέος", για παράδειγμα, μια λέξη γεμάτη αίγλη, συμπορευόταν με την επίσης αλκήεσσα και εσθλή λέξη "τιμή". Τριγύρω τους έβρισκες πάντα μια πλειάδα λέξεων όπως, "πατρίδα", "ανδρεία", "ιερό", "άγια χώματα", "αρχοντιά" κ.α. οι οποίες σήμερα βρίσκονται με το ένα πόδι ή βαθιά μέσα σε κάποιον τάφο. Σήμερα λοιπόν οι λέξεις "χρέος" και "τιμή", έχουν λίγο πολύ επονείδιστο χαρακτήρα καθώς συγχωτίζονται αποκλειστικά με λέξεις όπως "χρήμα", "δάνειο", "δόση", "προϊόν", "λάδωμα" κλπ.

12 σχόλια:

Κ.Π.Μ. είπε...

Γιατί δεν το βλέπεις και ανάποδα; Το "χρέος" και η "τιμή" κυριολεκτικά αναφέρονται σε σχέσεις συναλλακτικές. Προτιμώ τον περιορισμό τους σε αμιγώς τέτοια πλαίσια. Ποια καθαρότητα μπορεί να είχαν ανθρώπινες και οι κοινωνικές σχέσεις όταν εμπλεκόταν η συναλλαγή και μάλιστα καθαγιασμένη;Είμαστε στις μέρες μας γυμνοί από τις λέξεις. όχι αναγκαστικά κακό.

ποετάστρος είπε...

Οχι Κατερίνα μου οι λέξεις εξευτελίστηκαν και έφτασαν να παραπέμπουν σε σχέσεις ανταλλακτικές. Το ζήτημα βρίσκεται ακριβώς εκεί: ότι γινόμαστε σιγα σιγά ανίκανοι να αντιληφθούμε άλλο είδος «σχέσης» εξόν από τις ανταλλακτικές. Δηλαδή τη μη-σχέση. Η τιμή και το χρέος προς την πατρίδα ήταν εκφάνσεις μιας ιερής σχέσης με την κοινότητα, τους νεκρούς (δηλαδή τα χώματα) που έδινε νόημα στην καθημερινότητα. Οταν είχε σημασία να ζεις εδώ κι όχι οπουδήποτε. Είμαστε γυμνοί από λέξεις, δηλαδή γυμνοί από σκέψεις. Άλαλοι.

Κ.Π.Μ. είπε...

Το θέμα είναι τί προηγήθηκε: η αλαλία ή η αιτία της. Και αν προηγήθηκε η αιτία της, τότε η αλαλία δεν είναι μια έντιμη (να τη πάλι η τιμή) σκέψη; Κι εμείς τί κάνουμε; Η γκρίνια και η ερμαιοποίησή μας είναι χειρότερα της αλαλίας.

Γιωργος είπε...

Νομίζω ότι γίνεσαι λίγο απόλυτος: πότε είχε σημασία να ζεις εδώ και όχι οπουδήποτε; Η απορία μου είναι συγκεκριμένη και αφορά το "εδώ".
Όσο για τις λέξεις, ελάχιστες φορές ένιωσα να μη με προδίδουν - ακόμα και οι πιο στοιχειώδεις.
Τέλος, αν ως "ανταλλακτική" σχέση (δηλαδή κατ'εσέ μη-σχέση) εννοούμε τη σχέση που υποτάσσεται στη φυσική αναγκαιότητα (επιβίωσης, αναπαραγωγής ή άλλη) τότε δεν βλέπω γιατί η τιμή ή το χρέος προς την πατρίδα ή την κοινότητα δεν εμπίπτουν σε αυτό τον ορισμό - μ'άλλα λόγια δεν βλέπω πώς αυτή η σχέση μπορεί να είναι κυριολεκτικά "ιερή".

ποετάστρος είπε...

Νομίζω ότι είναι άλλο πράγμα η αέναη προσπάεια του γραφιά να ζέψει τις λέξεις, οι οποίες διαρκώς του διαφεύγουν στο υποζύγιο του, το γεγονός δηλαδή ότι κάθε φορά που χρησιμοποιείς μια λέξη λέει κατά ένα μόνο μέρος αυτό που θέλεις να πεις και κατά τα λοιπά τα δικά της και άλλο το γεγονός ότι οι άδειες λέξεις στα χέρια μας, στην εποχή μας αντανακλούν ένα κενό μέσα μας, μια αδυναμία να πιστεψουμε σ' αυτές και τους προσδώσουμε ένα κοινό λίγο πολύ νόημα για να (επί)κοινωνήσουμε. Ο κόσμος δεν είναι ιερός γιατί είναι απολύτως θρυμαστισμένος. Οταν λέω ότι κάποτε είχε σημασία το εδω από το αλλου ήταν γιατί το εδώ σήμαινε μια σχέση με τον Γιώργο ή την Κατερίνα που είχε ενδεχομένως μεγαλύτερη αξία από την ευωχία που θα μου προσέφερε μια άλλη γειτονιά ή ήπειρος. Η σχέση με τους προγόνους και κατ' επέκταση τα "χώματα" είναι ιερή, γιατί σου προσφέρει έναν χειροπιστό δεσμό με το παρελθόν, με την ιστορία. η σχέση με τους νεκρούς που εντείνεται καθώς πληθαίνουν όσο μεγαλώνουμε δεν είναι μια θεωρητική ανάμνηση, αλλά πατάει σε γωνιές, δρόμους, τραπεζοκαθίσματα που ζήσαμε μαζί. Νομίζω ότι η ανταλλακτική δεν είναι μη-σχέση, αλλά προ-σχετική κατάσταση. Η σχέση πατάει εκεί και ξεκινάει με την υπέρβασή της. Σας χαρίζω την αγάπη μου, το πανοφόρι μου, το βιβλίο μου χωρίς να περιμένω ένα αντάλλαγμα.

Κ.Π.Μ. είπε...

Έτσι θα συμφωνήσω.Είναι πολύ πιο πρόσφορο να μιλάς όπως τώρα. Δεν σου ταιριάζει η γκρίνια, με όλο το θάρρος.Όταν βρίσκεις τις απαντήσεις σε στείρες απορίες.

ποετάστρος είπε...

Μην μπερδεύεις την πίκρα ή τον πόνο με την γκρίνια. Μην εισχωρήσεις στην συνομωταξία των ανθρώπων που κάθε που γίνεται μια σοβαρή συζήτηση με μια μέριμνα ή πόνο για ένα θέμα, αρχίζουν να διαμαρτύρονται πως δεν αντέχουν την γκρίνια. Σε φιλώ

Γιωργος είπε...

Με πρόλαβε η Κατερίνα.
Κι εγώ θα συμφωνήσω, ιδιαίτερα με το "η ανταλλακτική δεν είναι μη-σχέση, αλλά προ-σχετική κατάσταση. Η σχέση πατάει εκεί και ξεκινάει με την υπέρβασή της." Εστίασες άψογα.
Από την άλλη, η φθορά (ή ο θρυμματισμός) είναι συστατικό του κόσμου μας - έχει ξεκινήσει από κτίσεως του (ή από πτώσεως, αν προτιμάς) και θα συνεχίζεται μέχρις εσχάτων. Δεν μπορώ να γνωρίζω αν υπάρχει τέλος σ'αυτή την εντροπία, νομίζω όμως ότι η αγωνία μας και ο αγώνας να την υπερβούμε είναι που "ιεροποιεί" δυναμικά τον κόσμο, μέρα με τη μέρα.
Όσον αφορά το "εδώ" και το "αλλού", μου έλυσες την απορία, αν και πάλι δεν συμφωνώ απόλυτα με τη χρήση παρελθοντικού χρόνου - προφανώς παραμένουμε (άλλος περισσότερο κι άλλος λιγότερο συνειδητά) στην "πόλι" (όσο κι αν δοκιμάζεται) χάρη στις λίγες αληθινές σχέσεις που έχουμε αξιωθεί με ζώντες και τεθνεώτες (ασχέτα που καμιά φορά φεύγουμε επειδή η "πόλις" μας εξοστρακίζει - και σ'αυτές τις περιπτώσεις υποφέρουμε γιατί κανείς δε γίνεται με τη θέλησή του πρόσφυγας).
Αυτά και να με συμπαθάς που γίνομαι πνεύμα (ελπίζω όχι στείρας) αντιλογίας.

Κ.Π.Μ. είπε...

Όλα είναι θέμα ύφους. Και το ύφος είναι σημασία. Έχεις την αίσθηση ότι στην απάντησή σου που ταίριαξε με το ύφος που προτιμώ, δε φαίνεται ο πόνος και η μέριμνα;

ποετάστρος είπε...

Παιδιά σας ευχαριστώ πολύ για τη γόνιμη κουβέντα. Γιωργο έχεις δίκιο στη σύνδεση της φθοράς με την πτώση. Απλώς νομίζω ότι η διαφορά μεταξύ φθαρτού κόσμου και θρυμματισμένου είναι εκείνη που διακρίνει τις προηγούμενες εποχές από τους Νεώτερους Χρόνους ή τη Νεωτερικότητα, αν θες. Η 'πόλι' έχει γίνει ένα τεράστιο θερμοκήπιο μοναξιάς και πόνου· δεν μας διώχνει, μας πετάει έξω με τις κλωτσιές...

Γιωργος είπε...

Μα γιαυτό ακριβώς μίλησα για εντροπία - ο κόσμος μας όσο πάει σπάει όλο και πιο γρήγορα σε όλο και περισσότερα κομμάτια κι εμείς λαχανιάζουμε προσπαθώντας να τα προλάβουμε όλα και να κρατηθούμε από κάπου.
Εγώ σ'ευχαριστώ για την κουβέντα. Είναι πράγματα που όταν τα γράφεις αναγκάζεσαι να τα αρθρώσεις διαφορετικά και η όλη διαδικασία των σχολίων συχνά αναπληρώνει (για μένα τουλάχιστο) την αλληλογραφία που μας έχει αφήσει (μετανεωτερικούς) χρόνους.

ποετάστρος είπε...

Ναι, πόσο ωραία και δύσκολη τέχνη ήταν αυτή!