Δευτέρα, 23 Φεβρουαρίου 2009

Αίτημα επανασύνδεσης με έναν ιδανικό εαυτό


Η συνάντηση με τους παλιούς συμμαθητές μετά από σχεδόν δυο δεκαετίες έχει όλα τα συμπτώματα του ισχυρού μεθυσιού. Στην αρχή όταν συναντάς οικεία κι αγαπημένα πρόσωπα ένα κύμα χαράς και κεφιού σε ανυψώνει κάποια εκατοστά πάνω από το πάτωμα. Ακολουθεί η βουβή πτώση στο σκληρό έδαφος της πραγματικότητας. Το αίσθημα πικρίας, μελαγχολίας ή ακόμα και κατάθλιψης που εμφανίζεται αργότερα σε ορισμένους, ποικίλει ανάλογα με την περίπτωση. Το ψυχικό βάρος και η πικρή γεύση στο στόμα είναι εντονότερα την επομένη, προσιδιάζοντας στα σκούρα απόνερα του μεθυσιού. Μόνο που ο πόνος έχει μεταφερθεί από το κεφάλι στην καρδιά.
Η πίκρα δεν προκύπτει από την σχετική ή όχι αλλαγή των παλιών συμμαθητών, ούτε από το γεγονός ότι για ένα βράδυ μετέχεις σ' ένα tableau vivant με κατά 20 χρόνια μεγαλύτερους συμμαθητές που ανακατεύουν παλιές φωτογραφίες σε μια προσπάθεια να ξανανιώσουν κάτι από την ανεμελιά των αδιαμόρφωτων ακόμα σχολικών χρόνων. Ούτε από το ξάφνιασμα για την παιδικότητα των προσώπων στις φωτογραφίες παρά την σκηνοθετημένη τους προσπάθεια να δείξουν στιβαροί ενήλικες. «Αυτό το παιδί ήμουν πράγματι εγώ;», αναρωτιέσαι ενώ προσπαθείς να διαβάσεις το βλέμμα του.
Η μελαγχολία προκύπτει από τον αναγκαστικό απολογισμό είκοσι χρόνων ζωής στον οποίο σε υποχρεώνει η ίδια η απόπειρα επανα-σύνδεσης με οικεία ξένους ανθρώπους, με έναν οικείο, αλλά άγνωστο πλέον πρόσωπο. Γιατί τελικά το reunion δεν είναι παρά μια απεγνωσμένη προσπάθεια επανασύνδεσης με έναν χαμένο εαυτό. Ο απολογισμός είναι που κουβαλάει μαζί του την απογοήτευση. Οχι ο συγκεκριμένος, αλλά κάθε απολογισμός. Εξ ορισμού. Αν η ζωή είναι συνυφασμένη με τις αλλεπάλληλες διάψευσεις μεγάλών ή μικρών στόχων, τότε κάθε απολογισμός δεν είναι άλλο από τη οδυνηρή συνειδητοποίηση μιας αποτυχίας. Ταυτόχρονα ένα μηδένισμα του κοντερ και ένα νέο (ψυχολογικό τουλάχιστον) ξεκίνημα.
Το δυσκολότερο δε κομμάτι του απολογισμού δεν είναι εκείνο που αφορά στα επαγγελματικά, αλλά στα προσωπικά κι εν γένει στη σχέση με τους ανθρώπους. Κάποιοι βγάζουν περισσότερα χρήματα από άλλους, κάποιοι είναι πιο συνεπαρμένοι με το επάγγελμα που ασκούν, κάποιοι ζουν τις ώρες της επαγγελματικής εργασίας ως ενοχλητική, αλλά αναγκαία παρένθεση στην υπόλοιπη, κατεξοχήν ζωή τους. Η επαγγελματική επιτυχία σταθμίζεται με πολλά μέτρα και μετριέται με διαφορετικά καντάρια.
Ο βαθύς όμως πόνος και το αίσθημα αποτυχίας του ανθρώπου που δεν ευτύχισε στις προσωπικές του σχέσεις, του ανθρώπου που είχε ελάχιστες, αν όχι καμία, εντελώς επιφανειακές σεξουαλικές επαφές (επαφές της επιδερμίδας που λέει ο Λορεντζάτος) και που στα 36 του αναζητεί σχεδόν απελπισμένα έναν σύντροφο που θα του φέρει ένα ποτήρι νερό από έγνοια και αγάπη, που θα τον γλιτώσει από την αδυσώπητη και σκληρή αντανάκλαση της φωνής του στους τοίχους του άδειου του σπιτιού, είναι απροσμέτρητος.
Ο απολογισμός αυτός είναι εξαιρετικά οδυνηρός γιατί γεννάει ανελέητα ερωτήματα που επανέρχονται περιοδικά και σου κατασπαράσσουν την ψυχή με τα κοφτερά τους δόντια. Αναρωτιέσαι αν έχεις ή δεν έχεις την «ικανότητα» να αγαπήσεις πραγματικά κάποιον. Αν εκτός από εκπορθητής και υπερόπτης κατακτητής έχεις κάτι περισσότερο να προσφέρεις σε μια σχέση πέρα από το λαμπερό κατακτητικό σου εγώ.
Συνειδητοποιείς ότι υπάρχουν άνθρωποι, που με την πάροδο των ετών και την φυσιολογική ανάπτυξη προσωπικών αξιών και κριτηρίων, ιδιοτροπιών και μονομανιών, αντιστάσεων και φοβιών έχουν απολέσει τη δυνατότητα να σχετιστούν πραγματικά με κάποιον, να αγαπήσουν και να δοθούν, να προσχωρήσουν ανιδιοτελώς σε μια σχέση. Ρυθμίζουν τα πάντα από το κατώφλι ή αφήνουν ορθάνοιχτες όλες τις πόρτες και τα παράθυρα, όντας από την πρώτη στιγμή πανέτοιμοι για μια εσπευσμένη φυγή.
Η αποτυχία της διάρκειας, η αλυσίδα των δεσμών που διαλύθηκαν μετά το πέρας των πρώτων μηνών της ονειρικής ευωχίας των ερωτευμένων, μετά το κατέβασμα στο τραπέζι όλων δυνατών χαρτιών για την αναζωογόνηση μιας σχέσης που βυθίζεται στη βουβή πλήξη ή στην ηχηρή ασυνεννοησία είναι μεγάλη πληγή. Διαμορφώνεις σιγά σιγά μέσα σου και την αίσθηση ενός ανυπέρβλητου χρονικού ορίου: μια «καλή» σχέση μπορεί να κρατήσει μέχρι 3 ή 5 χρόνια, μια συμβίωση 5 με 7. Το τελευταίο (υπαρξιακό) ερώτημα που πέφτει πάνω σου σαν πέτρα είναι κατά πόσο είμαστε ικανοί κατά τη διάρκεια μιας θνητής περιορισμένης ζωής για σχέσεις ή για έργα που θα διαρκέσουν στον χρόνο.

17 σχόλια:

Κωνσταντίνος Πουλής είπε...

Η δασκάλα μου, που την έχεις γνωρίσει κι εσύ, μου είχε πει κάτι σοφό: ποτέ απολογισμό! Η απογοήτευση είναι βέβαιη και ανώφελη. Εξάλλου μόνο το μέλλον θα κρίνει αν μάθαμε κάτι ή αν πάσχουμε ακόμα από τα παιδικά μας κουσούρια.

ποετάστρος είπε...

Εκ των πραγμάτων γίνεται όταν έρχεσαι σε άμεση επαφή με εικόνες από δυο διαφορετικές χρονικές περιόδους της ζωής σου.

Ανώνυμος είπε...

Πως το λέει ο Ελιοτ;
"Ο χρόνος ο παρών κι ο παρελθών χρόνος, ίσως και οι δυο να'ναι παρόντες στο μέλλοντα χρόνο".
Όσα ζήσαμε ως εδώ κι όπως, φτιάχνουν την "ικανότητα" στην αγάπη : μπορεί να είναι πολύ πικρή μια τέτοια διαπίστωση, μπορεί και λυτρωτική, αν την ώρα του απολογισμού αφήνεις χώρο και στη μετάνοια, στη συνειδητοποίηση δηλ. πως το "λαμπερό κατακτητικό σου εγώ" είναι τόσο, μα τόσο θαμπό που κανέναν στ'αλήθεια δεν φωτίζει.

Σοφία

το θείο τραγί είπε...

'Ενα τηλεφώνημα μεγάλο σε διάρκεια, το μεσημεριανό και ο σχολιασμός στο άωρον με απέτρεψαν προς στιγμήν να γράψω κάτι κι εδώ, που το θέλω, πριν βγώ. Νομίζω πως το κείμενο αυτό δυναμώνει από το σημείο όπου αναφέρεσαι στην μελαγχολία [σχετική η πρόσφατη αναφορά του Αλέξη Σταμάτη εδωδά]. Σάμπως να πυκνώνει η διατύπωση (από το σχετικό σημείο του κειμένου σου) και να φέρει την υπόσταση σε καρηβαρία. Νιώθω την ίδια απόσταση στις σχέσεις - ψευτοσχέσεις μου και πειράζομαι διαρκώς για μιάν ελένην. Δεν ξέρω που θα πάει αυτό.

Καταλήγεις: "Το τελευταίο (υπαρξιακό) ερώτημα που πέφτει πάνω σου σαν πέτρα είναι κατά πόσο είμαστε ικανοί κατά τη διάρκεια μιας θνητής περιορισμένης ζωής για σχέσεις ή για έργα που θα διαρκέσουν στον χρόνο".

Λέω: Χωρίς παιδιά ο βίος απανδόχευτος.

Ο ίδιος


Υ.Γ. Ποτέ δεν πήγα, αλλά και ποτέ δεν κλήθηκα να παραβρεθώ σε τέτοιες συνευρέσεις.

ποετάστρος είπε...

...κι εγώ παρθένος ήμουν σ' αυτές τις συναντήσεις. Χωρίς παιδιά, αλλά ούτε και με παιδιά που υποκαθιστούν το σύζυγο στο μυαλό της συζύγου. Εννοώ ότι χρειάζεται σχέση με θεμέλια στο παρόν και στο μέλλον για να φέρεις στον κόσμο παιδιά.

Αν δεν βιωθεί(ζυμωθεί)και με πένθος η ζωή καταλήγουμε γελαστά ζώα.

Φιλιά πολλά

Γιωργος είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Γιωργος είπε...

[Συγγνώμη για την παραπάνω διαγραφή, έγινε κατά λάθος]

~"...αλλά ούτε και με παιδιά που υποκαθιστούν το σύζυγο στο μυαλό της συζύγου."

Ν'αγιάσει το στόμα σου!

~"Εννοώ ότι χρειάζεται σχέση με θεμέλια στο παρόν και στο μέλλον για να φέρεις στον κόσμο παιδιά."

- αυτό, πάλι, είναι πολύ μεγάλη κουβέντα. Δίκιο έχεις, αλλά πώς να πεις εκ των προτέρων; Το μόνο, νομίζω, που μπορείς να κάνεις είναι να εστιάζεις καθημερινά, ξανά και ξανά, στη σχέση, μέσα από τη σχέση, στην οποία δεν υπάρχει ούτε auto-focus ούτε αυτόματος πιλότος. Δύσκολο - για να παραφράσω μια παλιά διαφήμιση, εδώ για να δέσει το γλυκό, δεν θέλει τρόπο, θέλει κόπο.

Κ.Π.Μ. είπε...

Καλός και απαραίτητος ο κόπος, αρκεί να υπάρχει λόγος. Άλλιώς μιλάμε για αγγαρεία, έστω και σε ιδανικές συνθήκες. Το ζήτημα είναι ότι δεν είναι ανεκτή η ζωή χωρίς τον έρωτα, δεν είναι καν ζωή. Με όση σοφία διαμόρφωσα ως ερωτικό παλίμψηστο, υποψιάζομαι πως εάν υπήρχε ο Θεός, θα μπορούσαν οι σχέσεις μας να αντέχουν στο χρόνο, αλλάζοντας τον προσανατολισμό από το εμείς οι δύο σε Εκείνον. Γιατί αυτός κάνει την ίδια δουλειά με τον έρωτα, νικά περίτρανα το θάνατο. Μα, έλα μου που δεν μπορώ να τον γεννήσω (το Θεό) και όλα βουλιάζουν στη ματαιότητα. Τα παιδιά, ας μείνουν απέξω. Δεν είναι παρά άνθρωποι που σου εμπιστεύτηκε η ζωή και τους οφείλεις τον παράδεισο, σα να μην υπήρχε η ματαιότητά σου, όπως και να προέκυψαν. (άρα η μόνη προϋπόθεση για να γίνεις γονιός είναι να μπορείς να βγαίνεις από τον εαυτό σου, ή να το αντέξεις όταν σου συμβεί και σε βρει ανυποψίαστο!)

Γιωργος είπε...

Ούτε λόγος ότι χωρίς... λόγο, καταντάει αγγαρεία (αυτά είναι φαντάζομαι τα "θεμέλια" που λέει ο Σπύρος). Ο κόπος μ'αυτό έχει να κάνει, γιατί τον λόγο (μήπως θα έπρεπε να βάλω κεφαλαίο "Λ";) τον χάνουμε συνεχώς από το οπτικό μας πεδίο. Και συμφωνώ σε όλα για τα παιδιά, έχεις δίκιο για τη "μόνη προϋπόθεση" (αν και αυτό το "τους οφείλεις τον παράδεισο" με κάνει να νιώθω ακόμα πιο ανασφαλής ως γονιός).

Ανώνυμος είπε...

αβωΚάθε απολογισμός είναι γλυκόπικρος. Καλύτερα να τους αποφεύγουμε - σε κάθε στιγμή της ζωής όλα τα ενδεχόμενα παραμένουν ανοιχτά. Αρκεί το βάρος του παρόντος, έστω κι αν αυτό εμπεριέχει και το παρελθόν μας. Τι είμαι τώρα; Τι έχω τώρα; Τι μπορώ να δώσω και να πάρω τώρα σε μια δυναμική σχέση με τη ζωή. Θα καταφέρω τώρα εκεί που απέτυχα παλιά; Θα διατηρήσω αυτό που έχω ήδη κερδίσει;

Ασμοδαίος

ποετάστρος είπε...

Καλέ μου φίλε Γιώργο καλωσήρθες στην παρέα μας. Την εξέλιξη της σχέσης δεν μπορείς να την προβλέψεις εκ των προτέρων, όπως και την οποιαδήποτε σχέση με άνθρωπο. Μπορείς όμως να υποψιαστείς τι πάστας (για να έρθω κι εγώ στο γλυκό) άνθρωπος είναι και να ψυχανεμιστείς αν μπορεί να "αγαπήσει ή μήπως δεν μπορεί" που λέει κι ο Σαββόπουλος.

Κατερίνα μου Ο θεός όπως κι ο εαυτός είναι πάντοτε προς ανακάλυψη κι όχι προς εφεύρεση.

Ανώνυμε, τα γεγονότα που απαιτούν απολογισμό, πέφτουν καμιά φορά πάνω σου εκεί που δεν το περιμένεις σαν τις ξαφνικές μπόρες. Το να προσπαθείς πάντοτε να τους παρακάμψεις είναι εθελοτυφλία. Σαν να προσπαθείς να αγνοήσεις τον χρόνο, τα έργα του και τα δικά σου, εν ολίγοις τον ίδιο τον θάνατο. Αυτό όμως σημαίνει και καταδίκη της ζωής. Ζεις με κλειστά τα μάτια, με τις εικόνες που αναπαράγεις πίσω από τα βλέφαρα.

Κ.Π.Μ. είπε...

"Κατερίνα μου Ο θεός όπως κι ο εαυτός είναι πάντοτε προς ανακάλυψη κι όχι προς εφεύρεση."

Δεν είπα τυχαία γεννήσω. Όχι εφεύρεση, αλλά εκπλήρωση. Θα προτιμήσω και το χριστιανικότερο : ο θεός αποκαλύπτεται (πού;;;) και δεν ανακαλύπτεται.

το θείο τραγί είπε...

Λες: "γελαστά ζώα"

Πολύ ωραίο αυτό.

ποετάστρος είπε...

Κλεμμένο είναι: τίτλος βιβλίου του Κωστή Παπαγιώργη...

το θείο τραγί είπε...

Να σε δαγκώσω τότε! χε χε

[πώς μού ξέφυγε;]

Ανώνυμος είπε...

Δίκιο έχεις αν και προέχει η διαχείρηση του παρόντος. Ζωή είναι να κρατάς πάντα ανοιχτά τα μάτια σου "στον ήλιο της στιγμής", για να θυμηθώ τον Πας, κι όχι τόσο να κάνεις τον ισολογισμό της παρελθούσας ζωής σου. Πάντως, κι αυτή κάποτε μας αιφνιδιάζει, ανασταίνεται εκ του τάφου της και τότε δεν μπορείς να αποφύγεις τον απολογισμό. Με συγκινεί το διεισδυτικό βλέμμα σου στα ανθρώπινα πεπρωμένα: οι μοναχικοί που ελπίζουν σε μια συνάντηση που θα αλλάξει τη ζωή τους, οι θωρακισμένοι στις εγωιστικές μονομανίες τους "νεόπλουτοι των βιωμάτων", κι όσοι πασχίζουν, με ειλικρινή αγωνία, να αναμετρηθούν με την πικρή εμπειρία της φθοράς, της επανάληψης του ίδιου κύκλου με διαφορετικά πρόσωπα. Το μέλλον θα προδιαγραφόταν ως αντανάκλαση ενός παρελθόντος, που το έχει ήδη προοικονομήσει, αν δεν υπήρχε εκείνη η λυτρωτική επίγνωση της ζωής, που φέρνει τα πάνω κάτω και τα κάτω πάνω ..

Ασμοδαίος

ποετάστρος είπε...

Μ'αρέσει, Ασμοδαίε, η γλώσσα με την οποία περιγράφεις πράγματά που εγώ αφηγούμαι με εντελώς άλλο τρόπο. Είναι πολύ γόνιμο νομίζω αυτό.